Cmentarz Rakowicki obecnie jest główną, chociaż nie najstarszą nekropolią Krakowa. Otworzono go w styczniu 1803 roku, aby zastąpił likwidowane śródmiejskie cmentarze przykościelne. Pierwotnie jego obszar był niewielki, zaledwie 6,5 ha.  Jednak dzięki kilkukrotnym powiększeniom w XIX i XX wieku, a także otwarciu w 1920 roku cmentarza wojskowego jego powierzchnia wzrosła do 42 ha. Obecnie znajduje się na nim ponad 75 tysięcy grobów. Pierwszą osobą pochowaną w 1803 roku na cmentarzu była zmarła na gruźlicę Apolonia z Lubowieckich Bursikowa. Niestety jej pierwotny grób nie zachował się. W 1865 roku udało się odpisać inskrypcję.  Umieszczono ją na nowej płycie w 2003 r., gdy świętowani 200- setną rocznicę założenia cmentarza.

Cmentarz Rakowicki jako dzieło sztuki

Cmentarz Rakowicki jest od strony architektonicznej dziełem sztuki. Najstarsza część nekropolii, zaprojektowana przez architekta Karola Kremera, ma charakterystyczny plan bramy – symbolu przejścia od życia doczesnego do wiecznego. Nagrobki, wykonywane przez wybitnych architektów i rzeźbiarzy, prezentują różne formy sztuki sepulkralnej.

W centralnej części cmentarza znajduje się zabytkowa kaplica pod wezwaniem Zmartwychwstania Pańskiego. Ufundowali ją w 1861 r. zamożni krakowscy bankierzy – Ludwika i Anna Helclowie. Zażyczyli sobie, aby pod kaplicą chowano członków rodu Helclów, którzy potrafili mówić po polsku. Za kaplicą postawiono Pomnik Ofiar Komunizmu, a podążając dalej główną aleją dojdziemy do grobowca Jana Matejki. Malarz, wieloletni dyrektor Szkoły Sztuk Pięknych, gorący obrońca zabytków Krakowa, pozostawał w konflikcie z ówczesnymi władzami i w efekcie zdecydował, że nie chce spoczywać na Skałce.

Cmentarz  Rakowicki znaczenie

Znaczenie nekropolii jest olbrzymie. Znajdują się na nim rzeźby nagrobkowe i pomniki autorstwa utalentowanych artystów m.in. Xawerego Dunikowskiego, Antoniego Madeyskiego, Franciszka Mączyńskiego, Stanisława Odrzywolskiego i Bronisława Chromego. Na cmentarzu  spoczywają najwybitniejsi przedstawiciele nauki, kultury, sztuki. W okresie zaborów był ważnym elementem kształtowaniu narodowej świadomości. Pogrzeby wybitnych osobistości, poetów, zasłużonych prezydentów Krakowa i działaczy społecznych pogłębiały poczucie narodowej tożsamości.

Aleja Zasłużonych

W latach 50. XX wieku utworzono Kwaterę Zasłużonych będącą wówczas miejscem spoczynku dygnitarzy partyjnych. Jej nowsza część to Aleja Zasłużonych, gdzie spoczywają m.in twórca Piwnicy Pod Baranami Piotr Skrzynecki, pianistka Halina Czerny-Stefańska, pianista Jan Hoffman i artystka Operetki Krakowskiej Iwona Borowicka, pisarz Jerzy Broszkiewicz, poeta Tadeusz Śliwiak, pisarz i tłumacz Maciej Słomczyński (znany czytelnikom także jako Joe Alex), aktor Jerzy Bińczycki. Dzięki tym pochówkom cmentarz stał się prawdziwym Panteonem Narodowym. 

Równie duże znaczenie ma nowy cmentarz wojskowy. W wojskowej części nekropolii, utworzonej w 1920 r. znajduje się grób rodzinny Wojtyłów. Pochowani są w nim  rodzice Jana Pawła II – Karol i Emilia z Kaczorowskich oraz jego brat Edmund. Na cmentarzu wojskowym w osobnych kwaterach pochowano żołnierzy polskich Armii Kraków,  2750 żołnierzy niemieckich, żołnierzy Armii Czerwonej oraz  520 żołnierzy Wspólnoty Brytyjskiej.