10 faktów o Kazimierzu, o których warto pamiętać jeśli byliście już na zwiedzaniu tej części Krakowa. Do napisania tego tekstu skłoniły mnie opinie moich turystów, którzy byli zwiedzaniem Kazimierza zachwyceni. Podobało im się wszystko – “że inny”, “ciekawy”, “klimatyczny”, “pełen uroku”, “czuć w nim historię”. Równie często pojawiało się zdanie, “ooo, a o tym to nie wiedzieliśmy!”. Jeśli dopiero planujecie wycieczkę po Kazimierzu, to ten tekst będzie małą ściągą dla Was.

10 faktów o Kazimierzu, o których warto pamiętać

1. Oddzielne miasto

Dziś dzielnica Krakowa, w przeszłości oddzielne i samodzielne miasto cieszące się licznymi prawami i przywilejami. Założył je król Kazimierz Wielki w 1335 roku, chcąc wzmocnić Kraków od południa. Miasto nazwane na cześć  fundatora Kazimierzem, posiadało mury miejskie, bramy, plac targowy. Natomiast samodzielność utraciło w XIX wieku, kiedy Austriacy przyłączyli je do Krakowa.

2. Był kiedyś wyspą

Początkowo teren Kazimierza, a właściwie osad tworzących późniejsze miasto, był podmokłą, rzeczną wyspą. Do połowy XIX wieka Wisła płynęła dwoma odnogami, była to tzw. Stara Wisła i Zakazimierka. Między tymi dwoma korytami leżał właśnie Kazimierz. Koryto Starej Wisły zasypano w latach 70-tych XIX wieku. Było mocno zamulone i przypominało ściek. Natomiast  na terenie dawnego koryta założono planty Dietlowskie.

3. Miasto dwóch kultur

Bardzo często pojawia się błędna opinia, że Kazimierz był miastem żydowskim.  W rzeczywistości Żydzi zaczęli pojawiać się tu, tak jak w innych miastach. Uciekali przez pogromami. Natomiast Żydzi krakowscy pojawili się na Kazimierzu pod koniec XV wieku, kiedy edykt Jana Olbrachta wygnał ich z Krakowa. Od tego momentu możemy mówić o miasteczku żydowskim “oppidum judaeorum”. 

4. Było getto na Kazimierzu?

Nie mówimy tu o okresie II wojny światowej, ale wcześniejszym okresie, gdzie istniało “oppidum judaeorum”. Żydzi mieszkali osobno, od części chrześcijańskiej oddzielał ich parkan zastąpiony w XVII wieku przez mur. Do getta żydowskiego można było dostać się przez bramy pilnowane przez strażników. Władzę w mieście sprawował kahał, w sprawach spornych zwracano się do króla.

5. Miał być siedzibą krakowskiego uniwersytetu

Akademia Krakowska, która powstała staraniem Kazimierza Wielkiego w 1364 roku, początkowo nie miała swojej siedziby. Zajęcia odbywały się na Wawelu. Król planował wznieść budynki dla uniwersytetu właśnie na Kazimierzu, przy placu Wolnica. Nawet zaczęto kopać fundamenty,  jednak śmierć króla przerwała te plany, a sama uczelnia zaczęła podupadać.

6. Najstarszy cmentarz żydowski w Polsce

Ponadto na Kazimierzu znajduje się najstarszy cmentarz żydowski w Polsce. Mieści się on koło synagogi Remu i datuje się go na drugą połowę XVI wieku. Został zamknięty w 1800 roku z przyczyn sanitarnych, aczkolwiek pojedynczy pochówki odbywały się na nim do połowy XIX wieku. Niestety cmentarz mocno zniszczyli hitlerowcy podczas II wojny światowej, dziś jest jednym z cenniejszych zabytków kultury żydowskiej w Polsce.

7. Miejsce spoczynku wybitnych Polaków

Na Kazimierzu, w części chrześcijańskiej znajduje się jedna z najbardziej znamienitych nekropolii Krakowa. Porównywalna z grobami w katedrze wawelskiej lub Aleją Zasłużonych na Cmentarzu Rakowickim. Mam na myśli Kryptę Zasłużonych na Skałce, gdzie spoczywają artyści, pisarze, ludzie teatr. Niewielka krypta stała się miejsce spoczynku m.in Jana Długosza, Wincentego Pola, Stanisława Wyspiańskiego, Ludwika Solskiego, Czesława Miłosza.

8. Rynek prawie jak w Krakowie

Kazimierz jak każde miasto miał swój rynek. Niewiele ustępował krakowskiemu pod względem wielkości. Jego wymiary wynosiły 195×195 m.  Dawny Plac Wolnica był centrum handlowym, posiadał własny ratusz, kramy, wagę oraz postrzygalnię. Natomiast obecnie plac jest tylko bladym wspomnieniem dawnej świetności. Z dawnych czasów zachował się jedynie ratusz, w którym swoją siedzibę ma Muzeum Etnograficzne.

9. Najsłynniejsze podwórko świata

Na Kazimierzu nie brakuje klimatycznych uliczek i zakątków. Jednak najbardziej znanym, rozpoznawalnym, a jednocześnie odwiedzanym jest tzw. podwórko Schindlera. Ostatnie takie podwórko na krakowskim Kazimierzu łączy ulicę Józefa oraz Meiselsa, czyli część żydowską i chrześcijańską. Zagrało w słynnej Liście Schindlera Spielberga, a także w komedii Nie kłam kochanie. Symbolicznie podwórko pokazuje, że w przeszłości obok siebie mieszkały dwie społeczności: żydowska i chrześcijańska, tworząc niepowtarzalny klimat Kazimierza.

10. Filmowe plenery

W czasie II wojny światowej hitlerowcy getto utworzyli na Podgórzu, na prawy brzegu Wisły. Natomiast u Spielberga w Liście Schindlera wiele scen z getta kręcono właśnie na Kazimierzu. Ulica Szeroka “zagrała” plac Zgody, czyli miejsce deportacji tysiąca Żydów do obozów śmierci. Niedaleko uliczki Dajwór filmowcy osadzili mur i bramę getta, natomiast słynne podwórko przy ul. Józefa pojawia się m.in w scenie likwidacji getta.

To nie jedyny ciekawostki związane z Kazimierzem. Jeśli przyjrzymy się bliżej historii tego miejsca, odkryjemy ogromne bogactwo ważnych wydarzeń, anegdot, wybitnych postaci. Dlatego Kazimierz możemy odkrywać na różne sposoby. Kulturalnie – poznając tradycje i zwyczaje żydowskie, pielgrzymkowo – zwiedzając kościoły na Kazimierzu, a także artystycznie wędrując śladami słynnych mieszkańców Kazimierza. Zapraszam na wspólne wycieczki po Kazimierzu!